PRACE KONSERWATORSKIE         

          Pierwsze prace konserwatorskie polichromii w Pałacu w Dobrzycy zostały podjęte w latach pięćdziesiątych. Wykonywane były przez Pracownie Konserwacji Zabytków z Torunia. Pozwoliły one na odkrycie pierwotnego malarstwa pochodzącego z czasów przebudowy pałacu przez Stanisława Zawadzkiego. Pierwotna polichromie juz w XIX wieku została przemalowane w duchu romantyzmu niemieckiego w czasie gdy założenie rezydencjonalne w Dobrzycy trafiło w ręce rodziny Bandelow.

          Prace prowadzone w latach pięćdziesiątych pozwoliły na odkrycie oryginalnego malarstwa ściennego doby klasycyzmu autorstwa Antoniego Smuglewicza oraz na zabezpieczenie go w części pomieszczeń pałacu. Odsłonięto i zabezpieczono polichromie na klatce schodowej, westybulu górnym Sali Portretowej, Sali balowej i Saloniku z Ptakami na piętrze. Ze względu na fakt, że pomieszczenia parteru zamieszkiwane były przez lokatorów, jedyną salą, w której przeprowadzono prace konserwatorskie na tej kondygnacji był Salon z Pejzażem. Wykonywane w latach 1952-1955 prace polegały na zdjęciu późniejszych przemalowań w sposób mechaniczny za pomocą szczotek i chleba, zabezpieczeniu i odtworzeniu widzialnych malowideł z przełomu XVIII i XIX wieku, zapunktowaniu niektórych ubytków malowideł. Uzupełniono również ubytki w tynku, zabezpieczono zagrażające odpadnięciem sufity oraz uzupełniono drewniane listwy.

         Zasadnicze prace konserwatorskie nad odsłonięciem i rekonstrukcją całości polichromii pałacowych rozpoczęto w 1997 roku. Trwały one do 2004 roku obejmując swoim zakresem wszystkie pomieszczenia pałacu włączając w to również jedyny salon nie dekorowany malarstwem ściennym lecz bogatą sztukaterią autorstwa Michała Ceptowicza. Prace restauratorskie i konserwatorskie prowadziła firma „Konserwacja Zabytków J. M. Piękniewscy” z Torunia. Celem prowadzonych prac było odsłonięcie powierzchni całych polichromii do wybranej warstwy chronologicznej z przełomu XVIII i XIX wieku. Stan zachowania zabytku wymagał pobrania próbek tynków do badań i analiz chemicznych. Koniecznym stało się wykonanie dezynfekcji zarówno podłoża -ceglanych wątków i drewnianych fragmentów stropów jak również zaatakowanych fragmentów warstwy malarskiej. Niektóre fragmenty oczyszczano na mokro używając wody destylowanej z dodatkiem sterinolu. Warstwy przemalowań klejowych usuwano mechanicznie za pomocą skalpeli i wibrujących szczotek. Kolejną metodą oczyszczania wybranych fragmentów przemalowań była metoda transferów przemalowań malowideł ściennych (strappo) wykonywana przy użyciu gazy bawełnianej i syntetycznego spoiwa. Odwrotna strona zdejmowanego płata pozwalała w tych wypadkach na dokonanie interpretacji zachowanych na ścianach pozostałości oryginalnej polichromii. Ściany oczyszczono z kurzu i pajęczyn pędzlami, a resztki bibuł japońskich usunięto mechanicznie. Dobrze zachowane malowidła doczyszczono gumką chlebową, a następnie utrwalono warstwę malarską poprzez impregnację żywicą krzemoorganiczną. Tynki sufitu wymagały niejednokrotnie wzmocnienia. Ich ubytki uzupełniano spoiwami mineralnymi oraz zaprawą wapienno piaskową. Zaprawę zakładano na starych matach trzcinowych, na które nałożono siatkę z włókna szklanego. Rozwarstwienia i odspojenia od podłoża sklejano przy użyciu kazeiny wapiennej. Retusze i rekonstrukcje polichromii wykonywano w oparciu o suche pigmenty. Jako spoiwa użyto dyspersji żywic akrylowych oraz PAW (polialkohol winylowy) w roztworze wodnym. Tam gdzie było to możliwe fragmenty zachowanych ornamentów retuszowano techniką „kropki” zakładając możliwość ich usunięcia nawet po wielu latach. Większe płaszczyzny koloru nanoszono w całości. Rekonstrukcje ornamentów wykonano dobierając farby które umożliwiały zastosowanie podobnych jak autorskie efektów malarskich.

         Prace prowadzone w latach 1997-2004 objęły swoim zakresem wszystkie pomieszczenia pałacu doprowadzając ostatecznie do rekonstrukcji wystroju malarskiego z około 1800 roku. Odkryte i rewaloryzowane polichromie stanowią jeden z najbogatszych zespołów dekoracji ściennych z tego okresu na terenie Wielkopolski. Przywrócenie tej dekoracji stanowi jedno z najważniejszych wydarzeń konserwatorskich w Polsce ostatnich lat zarówno w zakresie przeprowadzonych prac jak i wartości artystycznej odtworzonego malarstwa ściennego. Nadrzędnym przesłaniem towarzyszącym prowadzonym pracom było pragnienie przywrócenia salom pałacu ich dawnej świetności w ich oryginalnej szacie z przełomu XVIII i XIX wieku oraz jak najwierniejsze odtworzenie ich pierwotnego wystroju.

Lidia Paetz