ZAŁOŻENIE PARKU         

          Powstający w tym samym mniej więcej czasie co pałac park dobrzycki, stanowi fuzję działań projektowych ogrodnika i architekta. Nie posiadając tak malowniczych okolic jak np. Śmiełów, obaj twórcy musieli wykorzystać to, co zastali. Były to najprawdopodobniej resztki założenia barokowego – inwentarz z 1667 roku mówi o „ogrodzie włoskim”, płaski krajobraz, z przewagą pól uprawnych oraz bliskość miasteczka. Musiano wykorzystać zastany genius loci czyniąc otoczenie przystające do wymagań zleceniodawcy – Augustyna Gorzeńskiego oraz gustów epoki.

          Park miał, mimo niewielkiej powierzchni (9 ha), charakter krajobrazowy o cechach założenia romantycznego. Odnaleźć tu można elementy zaczerpnięte z parków angielskich: asymetryczny układ ścieżek, Patokę jako „naturalną” granicę rezydencji, aleje, polany, rozrzucone zgrupowania drzew. Widoczne do dziś są trzy osie widokowe, które ściśle powiązano z pałacem i modnymi w XVIII-wiecznych parkach, a odwołującymi się do starożytności i sentymentalno-romantycznych prądów epoki budowlami-pawilonami: Panteonem i Oficyną, Monopterosem na wyspie, sztuczną grotą oraz nieistniejącymi Sztucznymi Ruinami zw. kasztelem w północno-wschodniej części parku.

          W bieżącym roku udało się zakończyć remont zabytkowego Monopterosu na wyspie. Budynek powstał ok. 1801 roku wg projektu Stanisława Zawadzkiego. Monopteros na planie koła z rzędem kolumnady w starożytności pełnił funkcję świątyni, w epoce nowożytnej stawiany w założeniach pałacowo-parkowych służył rozrywce. W tym roku także przeprowadzono remont elewacji mieszczącej biura muzeum Oficyny, która uzyskała nową kolorystykę. Inwestycje sfinansowano z budżetu Województwa Wielkopolskiego.

          W układzie kompozycyjnym ważną rolę odgrywa rzeczka Patoka i dwa stawy w części zachodniej (tzw. Duży Staw z wyspą) i południowej (Mały Staw) parku.

          Obecnie park jest bardzo przetrzebiony. Na skutek nielegalnych wycinek miejscowej ludności oraz licznych burz utracił wiele ze swojego pierwotnego drzewostanu, który był bogaty w różnorodne gatunki drzew. Pierwsza pełną ewidencję parku przeprowadzono w 1985 roku. Wykazała ona, że dominującymi gatunkami w parku są: klon pospolity, jesion wyniosły, lipa drobnolistna, grab pospolity, jawor. Mniejszy udział mają wiąz polny, dąb szypułkowały, kasztanowiec. Na terenie dobrzyckiego parku znajduje się 7 drzew pomnikowych ujętych w rejestrze pomników przyrody. Najbardziej okazałym jest wspaniały platan klonolistny – jeden z największych w Polsce i rozłożysty klon polny (paklon) przy oficynie. W 2005 roku na nowo przeprowadzono inwentaryzację parku pałacowego w obecnych jego granicach realizując jednocześnie etap w procesie rewaloryzacji i adaptacji parku pałacowego.

          W wyniku tych działań w roku następnym uznano 28 nowych pomnikowych drzew (Rozporządzenie nr 214/06 Wojewody Wielkopolskiego z dnia 29 listopada 2006r.; Dz. U. Woj. Wlkp. Nr 198, z dnia 13 grudnia 2006).

         Nie wiadomo do końca, kto był twórcą dobrzyckiego parku. Przekazy historyczne wspominają o dwóch osobach:

„wokół miasta [Lipska] piękna w guście angielskim promenada(...) przez sławnego Giencza założona, który w Dobrzycy u wojewody Augustyna Gorzeńskiego zakładał ogród(...)”. Ta pozornie rozbudowana informacja, nie pozwala jednak na zidentyfikowanie osoby projektanta założenia parkowego w Dobrzycy.

Drugą postacią, o której się wspomina to Lange:

„ogród pałacowy zakładał Lange, twórca drezdeńskiego Grosse Garten”. O postaci tej wiadomo tyle tylko, że współprojektował ogród w Machern koło Wurzen niedaleko Lipska, dla Karola Fridricha Augusta von Lindau.

          Na projekt parku mogły mieć także wpływ popularne wówczas dzieła teoretyczne, traktujące o ogrodach i sposobie ich zakładania jak np. Teoria sztuki ogrodowej Ch. Hirschfelda, traktat A. F. Moszczyńskiego czy Myśli różnych o sposobie zakładania ogrodów Izabeli Czartoryskiej.

          Nie wiadomo, co działo się na terenie parku przez cały XIX wiek. Dopiero za ostatnich właścicieli - Czarneckich dokonano znacznych prac na jego terenie. Wówczas postawiono mur wzdłuż obecnej ul. Pleszewskiej i Nowej – obecnie zachował się tylko jego fragment, zmieniono układ ścieżek, zbudowano tzw. „bramę wodną” – dziś już nie istniejącą.

          Na terenie parku od momentu powołania muzeum trwały prace mające na celu stopniowe przywrócenie jego pierwotnego wyglądu. Ogrodzono teren, dokonywano nowych nasadzeń jednocześnie wycinając samosiejki, oczyszczono stawy i wzmocniono ich linię brzegową, w 2004 odtworzono brukowaną drogę dojazdową do pałacu, przedłużając ją w kierunku osady ogrodniczej.

          W 2006 r. zakończono prace w przypałacowym parku w ramach projektu „Rewaloryzacja XVIII – wiecznego Założenia Parkowego w Dobrzycy” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego - Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich: Priorytet: „Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich”, Działanie 2.3 Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Operacyjnego „Promesa Ministra Kultury” oraz ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Projekt rewaloryzacji powstał według koncepcji dr inż. Anny Majdeckiej-Strzeżek z Warszawy.

 

tekst: Marta Karalus